Azerbaycan'ın Bakü kentindeki Uluslararası İlişkiler ve Çok Kültürlülük Analiz Merkezi'nde (AIR Center) Hint-Pasifik ve Avrasya konularında analizler yapan Vusal Guliyev, 18-19 Kasım'da Shenzhen'de gerçekleştirilen 33. APEC Zirvesi'ni ve toplantının küresel yönetişim bakımından taşıdığı anlamı AA Analiz için değerlendirdi.***18–19 Kasım tarihlerinde Shenzhen'de düzenlenen 33.
Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, stratejik rekabetin giderek sertleştiği bir dönemde bölgesel bütünleşmenin önemini ortaya koydu. "Birlikte Refaha Ulaşan Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek" temasıyla toplanan liderler, "Shenzhen Vizyonu"nu içeren 2026 APEC Liderler Bildirgesi'nin yanı sıra ticaret, bağlantısallık ve inovasyonu konu alan üç sonuç metnini onayladı.
Toplantılarda Asya-Pasifik Serbest Ticaret Bölgesi (FTAAP), tedarik zincirlerinin dayanıklılığı, ticaretin dijital dönüşümü, ulaşım bağlantıları ve yükselen teknolojiler gündeme geldi. APEC kapsamındaki taahhütler gönüllülük esasına dayanıp hukuken bağlayıcı olmadığı için ele alınan başlıkların uygulanması, her üye ekonominin kendi iradesine bırakılmış durumda.Zirvenin önemiZirvenin taşıdığı anlamın bir bölümü, Washington ile Pekin arasındaki iç anlaşmazlıklara karşın iki başkentin bölgesel ekonomik işbirliğine yönelik istikrarlı desteğinden kaynaklanıyor.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping; açıklık, yenilikçilik ve ortak çalışmaya vurgu yaparken, bildiride piyasa merkezli bütünleşme, açık ticaret güzergahları ve dirençli tedarik zincirleri hedefi bir kez daha doğrulandı. Bu tutum, bölge genelinde giderek büyüyen karşılıklı ekonomik bağımlılığı yansıtıyor. Ticaret, yatırım ve lojistikte yaşanabilecek aksamalar, bölge ekonomileri açısından ağır ekonomik sonuçlar yaratabilir.
Ancak ekonomik ilkeler konusunda sağlanan genel uzlaşı; gümrük vergileri, ihracat kısıtlamaları, yarı iletkenler, kritik mineraller, sanayi politikaları veya Tayvan meselesindeki görüş ayrılıklarını ortadan kaldırmaya yetmiyor. Bu başlıklar, ABD-Çin ilişkilerinin yönünü belirlemeyi ve işbirliğinin kapsamını sınırlamayı sürdürüyor.ABD Başkanı Donald Trump ile Şi Cinping'in Shenzhen'de yaptığı görüşme, anlaşmazlıkları yönetirken iletişim kanallarını açık tutma çabasını gösterdi.
Kamuoyuna aktarılan bilgilere göre görüşmede ticaret ve ekonomi alanındaki temaslar, Tayvan ile yapay zeka meseleleri ele alındı. Trump, yapay zekanın düzenlenmesinde makul yaklaşımlara ihtiyaç bulunduğunu belirtirken, iki taraf da iletişimi sürdürme iradesini ortaya koydu. Bununla birlikte buluşma, ticaret ya da teknoloji alanındaki anlaşmazlıklar için kapsamlı bir çözüm üretmedi.
Bu nedenle toplantıyı, ikili ilişkilerde temel bir dönüşümden çok rekabeti kontrol altında tutmaya yönelik devam eden çabanın bir parçası olarak görmek daha isabetli olacaktır.Asya-Pasifik'teki diğer ekonomiler ise ortak ve tek bir bölgesel çizgi izlemek yerine farklı stratejiler uyguluyor. Japonya, Güney Kore ve Avustralya, Çin'le kuvvetli ekonomik ilişkilerini korurken ABD ile yakın güvenlik bağlarını da sürdürüyor.
Güneydoğu Asya'daki çok sayıda hükümet, politika esnekliğini muhafaza etmeye, ortaklıklarını çeşitlendirmeye ve iki büyük gücün herhangi birine aşırı bağımlı hale gelmemeye gayret ediyor. Hindistan da seçilmiş ortaklıklarını büyütürken stratejik özerkliğini korumaya önem veriyor. Çoğunlukla "riskten korunma" şeklinde ifade edilen bu politikalar; ülkelerin ulusal çıkarları, coğrafi konumları ve ekonomik-güvenlik risklerine ne ölçüde maruz kaldıkları tarafından biçimlendiriliyor.Trump, Şi ve Putin arasında üçlü zirveTrump, Şi ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in 19 Kasım'da gerçekleştirdiği üçlü toplantı, meseleye daha geniş bir jeopolitik çerçeve ekledi.
Bu görüşme, üç ülkenin liderleri arasında bu formatta düzenlenen ilk buluşma oldu. Dört maddeden oluşan ortak bildiride; Birleşmiş Milletler (BM) reformu, istikrarlı enerji tedariki, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının engellenmesine yönelik diyalog başlıkları yer aldı.
Ukrayna ve İran'daki savaşların görüşüldüğüne ilişkin haberler bulunsa da bu konular yayımlanan metne dahil edilmedi ve iki çatışmaya dair somut herhangi bir uzlaşma duyurulmadı. Bu doğrultuda toplantı, ana anlaşmazlıkları çözmeden bırakırken belirli başlıklarda üst düzey diyaloğun devam ettirilmesi yönündeki isteği ortaya koydu.
Buluşmanın uzun vadeli etkisi, nükleer riskler konusundaki görüşmelerin düzenli ve kalıcı bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceğine bağlı olacak.APEC toplantısında ortaya çıkan sonuçlar ile üçlü zirve, ekonomik karşılıklı bağımlılığın stratejik rekabet ve diplomatik temasla aynı anda var olduğu uluslararası düzeni yansıtıyor.
ABD ve Çin, ticaret kuralları, teknoloji standartları, yatırım biçimleri ve bölgesel güvenlik meselelerinde belirleyici rollerini korusa da diğer ekonomilerin kendi ilişkilerini yönlendirebilecekleri bir alan hâlâ bulunuyor. Orta ölçekli güçler ve bölgesel oluşumlar, çeşitlendirilmiş ortaklıklar ve konu temelli işbirliği üzerinden yeni hareket alanları aramayı sürdürecek.
APEC, daha kapsamlı stratejik meselelerde uzlaşı sağlanamadığı koşullarda bile somut işbirliği için bir zemin sunuyor.Zirve Türkiye için ne ifade ediyor?Shenzhen Zirvesi'nden çıkan sonuçlar, Asya-Pasifik'in küresel ticaret, teknolojik gelişme ve stratejik bağlantısallık bakımından giderek artan ağırlığı dikkate alındığında Türkiye açısından da önem taşıyor.
Dışişleri Bakanlığınca 2019'da başlatılan "Yeniden Asya" girişimi, Türkiye'nin Asya'daki ortaklarıyla ticaret, yatırım, ileri teknoloji, ulaştırma, lojistik ve yeşil enerji başta olmak üzere çeşitli alanlarda ilişkilerini geliştirmeyi hedefliyor. Bu çerçevede APEC'in dijital ticaret, gümrüklerin yenilenmesi, tedarik zincirlerinin dayanıklılığı ve altyapı yatırımlarına yaptığı vurgu, Türkiye'nin önceliklerinin önemli bir bölümüyle kesişiyor ve Asya-Pasifik ekonomileriyle somut işbirliğini büyütmek için olası kanallar oluşturuyor.Orta Koridor'un ilerletilmesi, bu etkileşimin somut projelere çevrilmesi için uygulanabilir bir güzergah sunuyor.
Çin, Güney Kore, Japonya ve diğer Asyalı ortaklarla kurulacak işbirliği; demir yolu ve liman altyapısının yenilenmesine, lojistik merkezlerin güçlendirilmesine, birlikte çalışabilir gümrük sistemlerinin birbirine bağlanmasına, dijital ticaretin büyütülmesine ve yenilenebilir enerji yatırımlarının artırılmasına katkı verebilir.
Bununla birlikte, bu projelerin başarıyla uygulanabilmesi; ekonomik açıdan uygulanabilir olmalarını, kurumlar arasında etkili eşgüdüm sağlanmasını ve koridor güzergahındaki ülkelerin yakın işbirliği yapmasını gerektirecek.ABD ile Çin arasındaki rekabetin derinleşmesi de Türkiye bakımından teknolojik tercihlere yönelik baskılar, muhtemel tedarik zinciri kesintileri, yaptırımlara uyma zorunlulukları ve kritik ham maddeler ile sanayi girdilerine bağımlılık gibi alanlarda ek güçlükler yaratabilir.
Bu gelişmeler, ticaret ortaklarının ve tedarik kanallarının çeşitlendirilmesinin, ülke içindeki teknolojik kapasitenin geliştirilmesinin ve çok sayıda uluslararası ortakla yapıcı ekonomik ve diplomatik bağların korunmasının önemini gösteriyor.Genel değerlendirmeyle APEC 2026, küresel güçler arasındaki başlıca anlaşmazlıkları çözemediği gibi dünya ekonomik yönetişimi için yeni bir çerçeve de ortaya koymadı.
Buna karşın zirve, giderek karmaşıklaşan jeopolitik şartlarda bölgesel işbirliğinin önemini koruduğunu yeniden gösterdi. Bu nedenle Ankara'nın Asya ile ilişkileri, daha geniş ticaret ve yatırım hedefleriyle uyum içinde yürütülmeli. Türkiye açısından Avrasya bağlantısallığındaki konumunu güçlendirmek ve dış ekonomik bağımlılıklarını yönetmek öncelikli başlıklar olmayı sürdürürken diplomatik esnekliği korumak, farklı pazarlara ve uluslararası ortaklıklara erişimi devam ettirmek de gelecek dönemde önemini koruyacak.[Vusal Guliyev, Azerbaycan'ın Bakü kentindeki Uluslararası İlişkiler ve Çok Kültürlülük Analiz Merkezi'nde (AIR Center) Hint-Pasifik ve Avrasya analistidir.]Makalelerdeki görüşler yazara ait olup Anadolu Ajansının editoryal yaklaşımını yansıtmayabilir.




